چشمها در روابط بینفردی بیش از کلمات، پیامهای پنهان و احساسات واقعی ما را منتقل میکنند. تماس چشمی از نشانههای زبان بدن است و برخلاف حرکات دستوپا، کنترل آن چندان آسان نیست؛ به همین دلیل، وضعیت درونی فرد را آشکار میکند. بازیکنان بازیهای استراتژیک به همین علت حتی در فضای بسته هم عینک آفتابی میزنند. آنها اگر بتوانند عضلات صورت خود را کنترل کنند، باز هم چشمهایشان آنها را لو میدهد.
این نوع ارتباط غیرکلامی مهارتی اکتسابی است. افراد میتوانند با تمرین و شرکت در دوره های توسعه فردی، بر تکنیکهای آن مسلط شوند و روابط اجتماعی، عاطفی و کاری خود را بهبود دهند. شناخت سازوکار مغزی نگاه، معنای حالتهای مختلف چشم و استانداردهای زمانی کمک میکند بدون تجربهی استرس یا معذب کردن طرف مقابل، تماس چشمی مؤثری برقرار کنید.
ارتباط چشمی چیست و چگونه کار میکند؟
ارتباط چشمی رفتاری مشخص و نوعی ارتباط بصری است که در آن دو نفر همزمان و مستقیم به چشمهای یکدیگر نگاه میکنند. از نظر زیستی، ساختار چشم انسان تفاوت مهمی با چشم سایر پستانداران دارد. سفیدی اطراف عنبیه به ما امکان میدهد در هر لحظه تشخیص دهیم مخاطب به کجا نگاه میکند، بیآنکه لازم باشد سر او به همان سمت بچرخد. این توانایی در تشخیص جهت نگاه، تماس چشمی را به یکی از پایههای اصلی ارتباط بینفردی، ایجاد همدلی و اثرگذاری عاطفی بر دیگران تبدیل کرده است.

سازوکار روانشناختی و مغزی تماس چشمی
وقتی دو نفر به یکدیگر نگاه میکنند، نورونهای بخش اجتماعی مغز و مخچه همزمان درگیر میشوند تا پاسخهای حسی ما را با فرد مقابل هماهنگ کنند. در این فرایند، نورونهای آینهای در سیستم لیمبیک، بخش مسئول تشخیص و اشتراکگذاری احساسات، فعال میشوند. اگر نگاه شما شادی و لذت را منتقل کند، نورونهای مشابهی در مغز مخاطب فعال میشوند و حس همدلی شکل میگیرد. سیستم عصبی انسان حتی زمانی که خودمان آگاهانه متوجه نمیشویم، چهرهی زندهی دیگران را از کلیپهای ویدئویی تشخیص میدهد.
با این حال، تماس چشمی در هر موقعیتی نتیجهی مثبت ندارد. نگاه مستقیم به چشم دیگران بخشی از ظرفیت پردازش شناختی مغز را درگیر میکند و توان فرد را برای انجام وظایف فکری و حل مسئله کاهش میدهد. اگر فرد ترسیده یا عصبانی باشد، یا مخاطب خود را نشناسد، اصرار بر تماس چشمی حال او را بدتر میکند. بررسی این واکنشهای خودکار بخشی از تحلیل انواع رفتار در روانشناسی است.
اهمیت و مزایای برقراری ارتباط چشمی در روابط
نگاه کردن به چشمهای طرف مقابل هنگام گفتگو، پیام «شما مهم هستید و به شما گوش میدهم» را منتقل میکند و یکی از پایههای اصلی مهارت ارتباط موثر است. پژوهشهای علمی و روانشناختی نشان میدهند که استفادهی درست از تماس چشمی، کیفیت روابط فردی و کاری را در چهار زمینهی اصلی بهبود میدهد.
جلب اعتماد، نشان دادن صداقت و احترام
تماس چشمی در جوامع غربی و در سالهای اخیر در جوامع شرقی، راهی برای نشان دادن و کسب احترام در موقعیتهای مختلف، از تشکر کردن از مادر تا گفتگو با مدیر است. این رفتار علاوه بر انتقال حس احترام، معیار اصلی سنجش صداقت افراد و جلب اعتماد آنهاست.

پاسخ چشمها هنگام گفتن حقیقت یا دروغ متفاوت است. کسی که هنگام توضیح موضوعی نگاه خود را میدزدد، یا استرس و احساس ناامنی دارد یا حقیقتی را پنهان میکند. برخی افراد نیز هنگام دروغ گفتن، برای فریب مخاطب بهشکلی مصنوعی و اغراقآمیز به چشمهای او زل میزنند؛ رفتاری که آنها را لو میدهد. فرد صادق ارتباط چشمی پایدار و طبیعی را همراه با لبخند و حرکت سر حفظ میکند، بدون اینکه از نگاه کردن طفره برود یا بهشکلی غیرطبیعی خیره شود.
افزایش درک متقابل و به یاد ماندن صحبتها
نگاه کردن به چشم مخاطب هنگام گفتگو نشانهی گوش دادن فعال است. تکان دادن سر و بیان عبارتهای کوتاه اغلب این رفتار را تکمیل میکند. چنین توجهی به دو طرف کمک میکند روی مکالمه متمرکز بمانند، حالتهای چهرهی یکدیگر را تحلیل کنند و احتمال سوءتفاهم و برداشت نادرست را کاهش دهند.
تماس چشمی ماندگاری اطلاعات و تقویت حافظه را هم افزایش میدهد. در پژوهش دانشگاه ولورهمپتون، شرکتکنندگانی که در تماس ویدئویی با آزمایشگر ارتباط چشمی داشتند، سخنان او را بهتر به یاد آوردند. در آزمایش دانشگاههای رادبوند و روتگرز نیز که با حضور ۵ سخنران انجام شد، حضار در پایان مراسم فقط دو سخنرانی را به خاطر داشتند که با آنها تماس چشمی برقرار کرده بودند. برای به یاد ماندن صحبتها، تماس چشمی مستقیم در ۳۰ درصد از زمان گفتگو کفایت میکند و نگاه طولانی لازم نیست.
تقویت اعتمادبهنفس و خودآگاهی
هنگام تجربهی استرس و اضطراب، نگاه مستقیم به چشم دیگران میتواند ترسناک یا آزاردهنده باشد. با این حال، برقراری تماس چشمی در همین موقعیتها حال شما را بهتر میکند و اعتمادبهنفستان را بالا میبرد. لیلیان گلس در کتاب «مزایای زبان بدن» توضیح میدهد که اعتمادبهنفس و تماس چشمی رابطهای دوطرفه دارند و مستقیم بر یکدیگر اثر میگذارند.
پژوهشگران دانشگاه پاریس نیز دریافتهاند افرادی که ارتباط چشمی آگاهانه و تمرینشده دارند، به خودآگاهی بالاتری میرسند. این افراد هنگام تعامل، بیشتر بر نحوهی کلام، رفتار، افکار و مقاصد خود تمرکز دارند؛ زیرا احساس میکنند ناظری بیرونی در حال ارزیابی آنهاست.
تاثیر بر جذابیت، عشق و متقاعدسازی
تحقیقات نشان میدهد ارتباط چشمی باعث میشود افراد جذابتر و محبوبتر به نظر برسند. تماس چشمی طولانی، به مدت حداقل ۲ دقیقه، ترشح ترکیب شیمیایی فنیلتیلامین (PEA) را در مغز تحریک میکند. این ماده همراه با دوپامین و نوراپینفرین، احساس خوشایند و هیجان ایجاد میکند.

پژوهش زیک روبین در دانشگاه هاروارد نیز رابطهی معنادار نگاه و عشق پایدار را تأیید میکند. طبق این تحقیق، میانگین تماس چشمی در مکالمات عادی ۳۰ تا ۶۰ درصد است، اما زوجهایی که چندین سال رابطهی عاشقانه و مثبتی داشتهاند، در بیش از ۷۵ درصد زمان گفتگو به چشمهای یکدیگر نگاه میکنند.
تماس چشمی مستقیم برای ترغیب و متقاعدسازی دیگران هم کاربرد دارد، اما تمرکز بیش از حد بر آن نتیجهی معکوس میدهد. محققان دانشگاه فرایبورگ آلمان دریافتند وقتی فروشندگان و سخنرانان بیش از اندازه با مخاطبان ارتباط چشمی برقرار میکنند، مقاومت افراد بیشتر میشود. مخاطبان در این شرایط تمایل کمتری به پذیرش حرفها یا ادامهی ارتباط نشان میدهند.
انواع ارتباط چشمی و معنای انواع نگاه در روانشناسی
شناخت معنای انواع ارتباط چشمی در مباحث آموزش روانشناسی به ما کمک میکند در زندگی شخصی یا حرفهای، شناخت عمیقتری از مخاطب به دست آوریم و مؤثرترین شیوهی تعامل را انتخاب کنیم. انواع نگاه در روانشناسی و پیام نهفته در هر یک از حالتهای چشم را بررسی میکنیم.
نبود ارتباط چشمی (تعمدی و ناخواسته)
نداشتن تماس چشمی همیشه معنای یکسانی ندارد؛ باید حالت ناخواستهی آن را از حالت تعمدی جدا کرد. در حالت ناخواسته، فرد از حضور شما در محیط آگاه نیست، سرش شلوغ است یا روی موضوع دیگری تمرکز دارد.

نبود ارتباط چشمی تعمدی زمانی رخ میدهد که فرد آگاهانه تلاش میکند شما را نبیند یا هنگام گفتگو مدام به موبایل و اطراف نگاه میکند و به صداهای محیط توجه دارد. این رفتار نشانهی بیمیلی به ادامهی صحبت، استرس یا احساس ناامنی است و در مواردی پیام پنهان «از من دور شوید» را منتقل میکند.
نگاه اجمالی یا زودگذر (آگاهانه و ناخودآگاه)
نگاههای زودگذر (Glancing) در موقعیتهای اجتماعی، بسته به اینکه ناهشیار یا هشیار باشند، پیامهای متفاوتی دارند. نگاه ناخودآگاه یا ناهشیار، خنثی و اتفاقی است. این حالت زمانی رخ میدهد که فرد بهتازگی وارد محیطی شده است و اطراف را ارزیابی میکند یا دنبال موضوعی خاص میگردد. در این وضعیت، نگاه سرگردان او برای لحظهای کوتاه از روی شما میگذرد.
در نگاه آگاهانه یا هشیار، فرد حضور شما را در محیط احساس کرده است. این تماس چشمی کوتاه حدود نیم ثانیه طول میکشد و میتواند نشانهی تمایل اولیه برای پیشقدم شدن و برقراری ارتباط باشد. گاهی هم فرد پس از تلاقی نگاهها، به دلیل خجالت، بیعلاقگی یا ناراحتی فوراً روی خود را برمیگرداند. طبق مطالعات زبان بدن، جهت قطع این ارتباط چشمی معنای مشخصی دارد: اگر فرد با نگاه کردن به پایین تماس چشمی را قطع کند، ترسیده است؛ اگر نگاهش را به پهلو ببرد، نسبت به موقعیت یا مخاطب بیتفاوت است.
ارتباط چشمی مکرر و یک نگاه و نیمنگاه
وقتی فردی در یک محیط اجتماعی بهطور مداوم به شما نگاه میکند، در حال ارزیابی رفتار، واکنشها و تناژ صدای شماست تا تصمیم بگیرد برای شروع گفتگو پیشقدم شود یا نه.
الگوی دیگری به نام «یک نگاه و نیمنگاه» هم وجود دارد که نخستین نشانهی انتقال علاقه است. انسانها ناخودآگاه زمان بیشتری را صرف تماشای سوژههای جذاب میکنند. به همین دلیل، فرد در این حالت پیش از قطع ارتباط چشمی، نگاه خود را ۱ تا ۴ ثانیه، یعنی حدود ۵۰ درصد بیش از حد معمول، نگه میدارد. اگر پس از رو برگرداندن طرف مقابل، چند ثانیهی دیگر به او نگاه کنید و او دوباره به سمت شما برگردد، «نگاه دوگانه» شکل گرفته است؛ نشانهای که در ۹۵ درصد موارد به استقبال گرم او در تعامل و گفتگوی بعدی میانجامد.
تماس چشمی پایدار بههمراه لبخند
نگاه پایدار همراه با لبخند، مثبتترین شیوهی ارتباط چشمی است و معمولاً میان دوستان، همکاران و شرکای عاطفی دیده میشود. مخاطب با این نگاه علاقهی خود را به ادامهی گفتگو نشان میدهد و این پیام را منتقل میکند که برای طرف مقابل ارزش قائل است.
برای تفسیر این نگاه باید به پیشینهی فرهنگی هم توجه کرد. در فرهنگ غربی، تماس چشمی پایدار نشانهی صداقت و توجه مشتاقانه به صحبتهای مخاطب است، اما در برخی فرهنگهای آسیایی، نگاه مستقیم و طولانیمدت ممکن است بیادبانه به نظر برسد و فرد مقابل را معذب کند.
خیره شدن یا زل زدن
خیره شدن زمانی اتفاق میافتد که فرد تماس چشمی را ۲ تا ۳ ثانیه بدون قطع کردن حفظ کند و حتی پس از رو برگرداندن شما هم نگاهش را برندارد. این نوع نگاه آگاهانه یا ناخودآگاه شکل میگیرد و با اینکه در بیشتر مواقع مخاطب را ناراحت میکند، بهخودیخود نگرانکننده نیست.

زل زدن میتواند نشانهی تمرکز زیاد روی صحبتها، علاقه یا حالت پرخاشگرانه باشد. اما اگر با نشانههای دیگر زبان بدن، مانند مشت کردن دستها، فشردن لبها یا اخم کردن ابروها همراه شود، دربارهی احتمال بروز تنش و خشونت هشدار میدهد.
تشخیص احساسات از طریق حالات چشم
بررسی دقیق حالت چشمها در کنار سایر اجزای صورت کمک میکند احساسات طرف مقابل را تشخیص دهید و شیوهی تعامل خود را با وضعیت روحی او هماهنگ کنید. این موضوع در مبحث روانشناسی شخصیت از روی چهره نیز بررسی میشود. دو مورد از رایجترین این حالتها در گفتگو عبارتاند از:
- باریک شدن چشمها هنگام صحبت نشان میدهد مخاطب راحت نیست و احتمال دارد احساس خشم داشته باشد.
- نگاه پایدار و خیرهشدن مداوم به محیط اطراف، بهجای صورت شما، میتواند نشانهی احساس خجالت باشد.
جدول زیر خلاصهی انواع نگاه و پیام هرکدام را نشان میدهد:
| نوع نگاه / حالت چشم | معنای روانشناختی و پیام آن |
|---|---|
| نبود ارتباط چشمی (ناخواسته) | ناآگاهی از حضور فرد یا تمرکز روی موضوعی دیگر |
| نبود ارتباط چشمی (تعمدی / نگاه به موبایل) | بیمیلی به گفتگو، استرس، احساس ناامنی یا پیام «از من دور شوید» |
| نگاه اجمالی ناهشیار | حالتی خنثی و اتفاقی هنگام ورود به محیط و ارزیابی اطراف |
| نگاه اجمالی هشیار | احساس حضور فرد و احتمال تمایل به ارتباط یا قطع نگاه به دلیل خجالت |
| قطع ارتباط چشمی به سمت پایین یا پهلو | نگاه به پایین نشانهی ترس و نگاه به پهلو نشانهی بیتفاوتی |
| ارتباط چشمی مکرر | ارزیابی رفتار و تناژ صدا برای تصمیمگیری دربارهی شروع گفتگو |
| یک نگاه و نیمنگاه (۱ تا ۴ ثانیه بیشتر) | وجود جذابیت و علاقه در سطح ناخودآگاه |
| نگاه دوگانه (نگاه مجدد پس از رو برگرداندن) | نشانهی علاقه و احتمال بالای استقبال گرم در تعامل بعدی |
| تماس چشمی پایدار همراه با لبخند | علاقه به ادامهی گفتگو، ارزش قائل شدن و صداقت (در برخی فرهنگهای آسیایی بیادبانه) |
| خیره شدن یا زل زدن (۲ تا ۳ ثانیه بدون قطع نگاه) | تمرکز بالا، علاقه یا پرخاشگری (خطر تنش در صورت همراهی با اخم، لبهای فشرده یا مشت گرهکرده) |
| چشمهای باریک در گفتگو | راحت نبودن و احتمال وجود خشم |
| نگاه پایدار به محیط اطراف | احساس خجالت |
روش ارتباط چشمی صحیح؛ چه زمانی و چقدر نگاه کنیم؟
افراد هنگام نگاه مستقیم، میزان متفاوتی از راحتی یا خجالت را تجربه میکنند. شناخت انواع تیپ های شخصیتی در روانشناسی به درک این تفاوتهای فردی در تعاملات کمک میکند. برای رعایت روش استاندارد تماس چشمی و جلوگیری از معذب شدن طرف مقابل در گفتگوهای روزمره و کاری، میتوانید این الگوی زمانی و عملی را به کار ببرید:

- تماس چشمی را از ابتدای تعامل و پیش از به زبان آوردن اولین کلمات آغاز کنید.
- نگاه خود را در بازههای زمانی ۴ تا ۵ ثانیهای حفظ کنید.
- پس از ۴ تا ۵ ثانیه، برای جلوگیری از زل زدن، نگاهتان را بهآرامی به سمت دستهای مخاطب یا محیط اطراف ببرید. سپس دوباره ارتباط چشمی را برقرار کنید.
- با تکرار چرخش نگاه و بازگشت به چشمهای مخاطب، درمجموع حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از کل زمان گفتگو تماس چشمی پایدار داشته باشید.
- هنگام نگاه کردن به مخاطب، تعداد طبیعی پلک زدن خود را حفظ کنید و چشمهایتان را نرم و آرام حرکت دهید.
- وقتی خودتان صحبت میکنید، ارتباط چشمی بیشتری برقرار کنید. در گفتگوهای گروهی هم نگاهتان را میان تمام افراد حاضر تقسیم کنید.
تکنیکهای ارتباط چشمی در سخنرانی و ارائه
برای مدیریت استرس و افزایش اثرگذاری کلام در حضور جمع، این ۷ تکنیک را در ارتباط چشمی هنگام سخنرانی به کار ببرید:

۱. در ابتدای ارائه و پیش از شروع صحبت، مکث کنید و چهارشانه و مطمئن بایستید. سر خود را از چپ به راست بچرخانید و به وسط سالن بازگردانید تا موقعیت خود را پیدا کنید و مخاطبان را ببینید.
۲. یک نفر را در جمع انتخاب کنید و ۳ تا ۵ ثانیه، بهاندازهی زمان لازم برای پایان یک جمله یا تکمیل یک نکته، به او نگاه کنید. سپس سراغ فرد دیگری بروید تا کسی معذب نشود.
۳. تماس چشمی را تا پایان جمله حفظ کنید. وقتی به انتهای جمله نزدیک میشوید، نگاه خود را به بالا، پایین یا یادداشتها نبرید. ابتدا جمله را کامل کنید، سپس به یادداشت نگاه بیندازید و جملهی بعدی را آغاز کنید.
۴. جهت نگاهتان را ناگهانی و با عجله از یک سمت سالن به سمت دیگر تغییر ندهید؛ این کار شما را بیتجربه نشان میدهد. نگاهتان را در چند گام و با حرکتی ملایم جابهجا کنید.
۵. لازم نیست با تکتک افراد حاضر تماس چشمی برقرار کنید. سالن را در ذهن خود به بخشهای مختلف تقسیم کنید و هر بار به یک بخش نگاه کنید.
۶. حس نگاه و حالت چهرهی خود را هماهنگ کنید. از نگاه خشک و چهرهی بیروح و مومیاییشده بپرهیزید. احساس شما، مانند شادی یا ناراحتی، باید از برق نگاه و حالت چهرهتان مشخص باشد.
۷. ایستادن مداوم پشت تریبون چشم مخاطب را خسته میکند. بهتر است از چند روز قبل در سالن قدم بزنید تا مسیر عصبی و طرح کلی فضا در ذهنتان شکل بگیرد. هنگام اجرا از تریبون فاصله بگیرید و با گامهای ملایم روی سن یا در راهرو و کنار صندلیها راه بروید و از نزدیک ارتباط چشمی برقرار کنید. این کار ۴ پیامِ متخصص بودن، تسلط بر محتوا، اعتمادبهنفس بالا و انرژی مثبت را به جمع منتقل میکند و مانع خستگی مخاطبان میشود.
تمرینهای کاربردی برای تقویت ارتباط چشمی
برای تسلط بر مهارت تماس چشمی و برطرف کردن موانع ذهنی، این تمرینها را بهصورت مستمر انجام دهید:

- وسایل خانه را روبهروی چشمانتان بچینید و هرکدام را یک مخاطب فرض کنید. این تمرین کمک میکند کنترل و تسلط بیشتری بر مسیر نگاه خود پیدا کنید.
- هنگام تمرین متن، تصور کنید در سالن حضور دارید و با مخاطبان ارتباط چشمی برقرار میکنید. این تصویرسازی مسیر عصبی لازم را در مغز میسازد و سازگاری ذهن با شرایط واقعی را آسانتر میکند.
- با اجرای دابسمش و زمزمه کردن آهنگهای شاد و غمگین، هماهنگی میان احساسات، میمیک چهره و حالت چشمها را تمرین کنید تا نگاهتان خشک و بیروح نباشد.
- متنی کوتاه آماده کنید و آن را در محیطی عمومی مانند مترو، در حضور جمع بخوانید. این چالش، نگاه کردن به افراد غریبه را برای ذهنتان عادی میکند.
- تمرین تماس چشمی را به موقعیتهای رسمی محدود نکنید. هر بار که در خانه، محل کار یا حتی مغازهی خواروبارفروشی با کسی صحبت میکنید، آگاهانه به چشمهای او نگاه کنید.
اهمیت و روش آموزش ارتباط چشمی به کودکان و نوجوانان
نوزاد انسان از بدو تولد با نگاه کردن به مادرش اولین ارتباط خود را برقرار میکند. او در ۶ تا ۱۲ هفتگی، آگاهانه سرش را میچرخاند تا با دیگران تماس چشمی داشته باشد. با این حال، تماس چشمی برای برخی کودکان و نوجوانان دشوار است. مطالعات نشان میدهد کودکانی که ارتباط چشمی کمتری دارند، در صورت هدایت نشدن، در نوجوانی و بزرگسالی نیز از این کار اجتناب میکنند و آن را طاقتفرسا میدانند.

برقراری تماس چشمی فواید مشخصی برای کودکان و نوجوانان دارد:
- کاهش احساس اضطراب؛
- رشد زبانی بهتر در کودکان نوپا و زیر ۲ سال؛
- پیروی بیشتر از دستورالعملهای بزرگسالان؛
- شناسایی دقیقتر واکنشهای عاطفی و مدیریت بهتر عصبانیت و ناامیدی؛
- به خاطر سپردن بهتر چهرهها و کاهش احساس طردشدن یا صدمه دیدن.
برای تقویت این مهارت در کودکان مضطرب، آنها را تشویق کنید هنگام صحبت به صورت مخاطب و واکنشهای بدنی او توجه کنند. به کودک بیاموزید بهجای نگاه مستقیم به چشمها، روی پیشانی یا بینی فرد مقابل تمرکز کند تا بتواند احساسات خود را در تعاملات اجتماعی مدیریت کند.
سوالات متداول دربارهی ارتباط چشمی
زمان استاندارد حفظ ارتباط چشمی در مکالمات چقدر است؟
در گفتگوهای فردی بهتر است نگاه خود را در بازههای ۴ تا ۵ ثانیهای حفظ کنید. سپس برای لحظهای کوتاه به اطراف یا دستهای مخاطب نگاه بیندازید. تکرار این چرخه باید طوری باشد که درمجموع حدود ۵۰ تا ۷۰ درصد از کل زمان مکالمه تماس چشمی پایدار داشته باشید. برای اینکه صحبتهایتان در ذهن مخاطب بماند نیز تماس چشمی در ۳۰ درصد از زمان گفتگو کفایت میکند.
چگونه بدون اینکه به نظر برسد به کسی زل زدهایم، ارتباط چشمی برقرار کنیم؟
برای جلوگیری از احساس ناخوشایند زل زدن، پس از ۴ تا ۵ ثانیه نگاه مستقیم، نگاهتان را بهآرامی به سمت دستهای مخاطب یا محیط اطراف ببرید و دوباره به چشمهای او برگردید. حفظ تعداد طبیعی پلک زدن، حرکت نرم چشمها و همراه کردن نگاه با لبخند و تکان دادن سر نیز کمک میکند تماس چشمی شما طبیعی و محترمانه باشد.
قطع کردن ارتباط چشمی و نگاه کردن به پایین یا پهلو در روانشناسی چه معنایی دارد؟
در مطالعات زبان بدن، جهت برگرداندن نگاه پس از یک تماس چشمی کوتاه پیام مشخصی دارد. قطع ارتباط چشمی با نگاه کردن به پایین نشانهی ترس است و بردن نگاه به پهلو از بیتفاوتی فرد حکایت دارد. نگاه کردن مداوم به محیط اطراف نیز میتواند ناشی از خجالت باشد. دزدیدن نگاه هنگام توضیح یک موضوع، نشانهی استرس، احساس ناامنی یا پنهانکاری است.
چگونه به کودکان مضطرب برقراری ارتباط چشمی را آموزش دهیم؟
کودکان مضطرب را تشویق کنید هنگام گفتگو به صورت طرف مقابل و واکنشهای بدنی او توجه کنند، اما آنها را مجبور نکنید مستقیم به چشمها نگاه کنند. به کودک یاد بدهید هنگام صحبت روی پیشانی یا بینی مخاطب تمرکز کند تا ارتباط بصری شکل بگیرد و اضطراب او مدیریت شود.
آیا ارتباط چشمی بیشتر همیشه باعث متقاعد شدن مخاطب میشود؟
خیر، اصرار بیش از اندازه بر تماس چشمی در موقعیتهایی مانند فروشندگی یا سخنرانی نتیجهی معکوس دارد. پژوهش دانشگاه فرایبورگ آلمان نشان میدهد وقتی گوینده بیش از حد برای برقراری ارتباط چشمی تلاش میکند، مقاومت مخاطب در برابر پذیرش صحبتها بیشتر میشود و تمایل او به ادامهی ارتباط کاهش مییابد. همچنین هنگام عصبانیت یا ترس مخاطب و در زمان حل مسائل فکری، نگاه مستقیم عملکرد و حال فرد را تضعیف میکند.