آشنایی با انواع شیر صنعتی و تهویه

دوره آموزشی آشنایی با انواع شیرهای صنعتی و تأسیساتی (بخش اول)
در این دوره آموزشی، با انواع شیرهای صنعتی و تأسیساتی پرکاربرد، نحوه عملکرد، کاربرد و تفاوت‌های آن‌ها به زبان ساده و با استفاده از انیمیشن‌های آموزشی آشنا خواهید شد.

هدف این دوره، ایجاد یک شناخت اولیه و کاربردی از مهم‌ترین شیرهای مورد استفاده در صنایع مختلف است تا هنرجویان بتوانند عملکرد هر شیر، محل استفاده و ویژگی‌های آن را به‌خوبی درک کنند.

این دوره برای دانشجویان، تکنسین‌ها، مهندسان و علاقه‌مندان به حوزه تأسیسات، تبرید، تهویه مطبوع، نفت، گاز، پتروشیمی و صنایع تولیدی طراحی شده و پیش‌نیاز تخصصی ندارد.

سطح دوره: مقدماتی (آشنایی)

مناسب برای:

دانشجویان مقاطع کاردانی و کارشناسی
تکنسین‌های تأسیسات و تبرید
مهندسان مکانیک و تأسیسات
علاقه‌مندان به تجهیزات صنعتی

در این دوره چه مطالبی آموزش داده می‌شود؟

در این دوره با ساختار، عملکرد و کاربرد انواع شیرهای صنعتی و تأسیساتی آشنا خواهید شد، از جمله:

شیرهای قطع و وصل مانند شیر توپی، کشویی، پروانه‌ای، گلوب و پلاگ
شیرهای کنترلی برای تنظیم دبی، فشار و دما
شیرهای یک‌طرفه و کاربرد آن‌ها در جلوگیری از برگشت جریان
شیرهای ایمنی و اطمینان
شیرهای مورد استفاده در سیستم‌های تبرید و تهویه مطبوع (HVAC)
شیرهای مخصوص صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و خطوط انتقال سیالات
آشنایی با انواع عملگرها (دستی، پنوماتیکی، برقی، هیدرولیکی و سلونوئیدی)
دسته‌بندی شیرها بر اساس نوع عملکرد، حرکت مکانیکی و نوع اتصال

تمامی مطالب به همراه تصاویر و انیمیشن‌های آموزشی ارائه می‌شود تا درک عملکرد داخلی شیرها ساده‌تر و کاربردی‌تر باشد.

مزایای این دوره

آموزش روان و قابل فهم
استفاده از انیمیشن برای نمایش عملکرد داخلی شیرها
معرفی کاربرد هر شیر در صنایع مختلف
مناسب برای ورود به مباحث تخصصی تأسیسات و تجهیزات صنعتی
آشنایی با اصطلاحات فنی فارسی و انگلیسی شیرهای صنعتی

نکته: این دوره بخش اول مجموعه آموزش شیرهای صنعتی و تأسیساتی است. در بخش‌های بعدی، انواع دیگر شیرهای تخصصی مورد استفاده در صنایع تأسیسات، تبرید، نفت، گاز و پتروشیمی با جزئیات بیشتری آموزش داده خواهند شد.

توضیح مختصر درباره دسته بندی انواع شیر:

شیرها (Valves) در صنایع مختلف بر اساس کاربرد، نوع عملکرد و طراحی مکانیکی دسته‌بندی می‌شوند.  یک دسته‌بندی رایج برای تأسیسات ساختمانی، خانگی، صنعتی، تبرید، نفت و گاز، پتروشیمی و صنایع معدنی آورده شده است.

1. شیرهای تأسیسات ساختمانی و خانگی

معمولاً برای آب سرد، آب گرم، گاز شهری و سیستم گرمایش استفاده می‌شوند.

الف) شیرهای کنترلی و قطع و وصل

شیر توپی (Ball Valve) شیر کشویی (Gate Valve) شیر سوزنی (Needle Valve) شیر بشقابی یا گلوب (Globe Valve)

ب) شیرهای مصرفی

شیر آب ساده شیر مخلوط (Mixer Valve) شیر اهرمی شیر چشمی (Sensor Faucet)

ج) شیرهای ایمنی و کنترلی

شیر یکطرفه (Check Valve) شیر فشار شکن (Pressure Reducing Valve) شیر اطمینان (Safety Valve) شیر هواگیری (Air Vent Valve)

2. شیرهای صنعتی عمومی

در کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها و خطوط انتقال سیالات استفاده می‌شوند.

شیر توپی (Ball Valve) شیر پروانه‌ای (Butterfly Valve) شیر کشویی (Gate Valve) شیر گلوب (Globe Valve) شیر سوزنی (Needle Valve) شیر یکطرفه (Check Valve) شیر دیافراگمی (Diaphragm Valve) شیر پینچ (Pinch Valve) شیر پلاگ (Plug Valve)

3. شیرهای صنعت تبرید و تهویه (Refrigeration / HVAC)برای کنترل مبرد در سیستم‌های سرمایشی.

شیر انبساط ترموستاتیک (TXV) شیر انبساط الکترونیکی (EEV) شیر سلونوئیدی (Solenoid Valve) شیر سرویس (Service Valve) شیر قطع و وصل مبرد شیر بای‌پس (Bypass Valve) شیر یکطرفه تبرید شیر تنظیم فشار اواپراتور (EPR) شیر تنظیم فشار کندانسور

4. شیرهای صنایع نفت، گاز و پتروشیمی

این شیرها برای فشار و دمای بالا و سیالات خورنده طراحی می‌شوند.

شیرهای اصلی خط لوله

Gate Valve
Ball Valve
Butterfly Valve
Plug Valve
Globe Valve
شیرهای کنترلی

Control Valve
Pressure Control Valve
Flow Control Valve
Temperature Control Valve

شیرهای ایمنی

Safety Valve
Relief Valve
Blowdown Valve
Emergency Shutdown Valve (ESD)

شیرهای خاص فرایندی

Choke Valve
Cryogenic Valve
High Pressure Valve
Subsea Valve

5. شیرهای صنایع معدنی و اسلاری

برای سیالات ساینده مثل دوغاب معدنی (Slurry).

Pinch Valve
Knife Gate Valve
Slurry Valve
Diaphragm Valve
Heavy Duty Ball Valve
Ceramic Valve

6. دسته‌بندی بر اساس نوع حرکت مکانیکی (مهم در مهندسی شیر)

حرکت خطی

Gate Valve
Globe Valve
Needle Valve
Diaphragm Valve
Pinch Valve

حرکت دورانی

Ball Valve
Butterfly Valve
Plug Valve

7. دسته‌بندی بر اساس عملگر (Actuator)

روش باز و بسته شدن شیر:

دستی (Manual)
پنوماتیکی (Pneumatic)
الکتریکی (Electric Actuator)
هیدرولیکی (Hydraulic)
سلونوئیدی (Solenoid)
 
انواع شیرهای اصلی:

1. شیرهای قطع و وصل اصلی (Isolation Valves) برای باز یا بسته کردن کامل جریان.

Gate Valve (شیر کشویی)
Parallel Slide Gate Valve
Knife Gate Valve
Expanding Gate Valve
Wedge Gate Valve
Slab Gate Valve
Ball Valve
Floating Ball Valve
Trunnion Ball Valve
V-Port Ball Valve
Multiport Ball Valve
Plug Valve
Lubricated Plug Valve
Non‑lubricated Plug Valve
Eccentric Plug Valve
Butterfly Valve
Concentric Butterfly Valve
Double Eccentric Butterfly Valve
Triple Offset Butterfly Valve

2. شیرهای کنترلی (Control Valves)

برای تنظیم دقیق دبی، فشار یا دما.

Globe Control Valve
Angle Control Valve
Three Way Control Valve
Cage Guided Control Valve
Eccentric Rotary Plug Control Valve
Segmented Ball Control Valve
V‑Ball Control Valve
Digital Control Valve
Self‑operated Pressure Control Valve
Pressure Reducing Valve
Pressure Sustaining Valve
Flow Control Valve
Temperature Control Valve

3. شیرهای یکطرفه (Check Valves)

جلوگیری از برگشت جریان.

Swing Check Valve
Lift Check Valve
Dual Plate Check Valve
Tilting Disc Check Valve
Wafer Check Valve
Piston Check Valve
Stop Check Valve
Ball Check Valve

4. شیرهای ایمنی و حفاظت (Safety & Relief)

برای جلوگیری از افزایش فشار خطرناک.

Safety Valve
Pressure Relief Valve
Pilot Operated Relief Valve
Thermal Relief Valve
Vacuum Relief Valve
Pressure Vacuum Valve
Rupture Disc Valve
Emergency Shutdown Valve (ESD)
Blowdown Valve

5. شیرهای مخصوص سیالات خاص برای شرایط خورنده، ساینده یا خاص.

Diaphragm Valve
Pinch Valve
Slurry Valve
Ceramic Valve
Lined Valve (PTFE Lined)
Bellows Seal Valve
Cryogenic Valve
High Pressure Needle Valve
Sampling Valve
Drain Valve

6. شیرهای ابزار دقیق (Instrumentation Valves)

Needle Valve
Manifold Valve
Double Block and Bleed Valve (DBB)
Gauge Valve
Root Valve
Block Valve
Bleed Valve

7. شیرهای سیستم تبرید و HVAC

Thermostatic Expansion Valve (TXV)
Electronic Expansion Valve (EEV)
Solenoid Valve
Hot Gas Bypass Valve
Evaporator Pressure Regulator (EPR)
Crankcase Pressure Regulator (CPR)
Liquid Line Solenoid Valve
Service Valve
Refrigerant Check Valve

8. شیرهای خاص خطوط نفت و گاز
Choke Valve
Subsea Valve
Pig Launcher Valve
Pig Receiver Valve
Tank Bottom Valve
Floating Suction Valve
Fire Safe Valve

دسته‌بندی مهم دیگر در مهندسی شیرها

1. بر اساس حرکت

Linear motion valves

(Gate, Globe, Needle, Diaphragm)
Rotary motion valves

(Ball, Butterfly, Plug)

2. بر اساس عملگر

Manual
Pneumatic actuator
Electric actuator
Hydraulic actuator
Solenoid

3. بر اساس اتصال

Flanged
Threaded
Welded
Wafer
Lug type