آموزش کوئری‌نویسی جامع در 2022 SQL Server - قسمت اول: اصول کلی پایگاه‌داده‌ها و طراحی پروژۀ عملی CKD

اطلاعات و داده‌ها برای هر سازمان و کسب و کاری نقش مهم و حیاتی ایفا می‌کنند. از طرفی حجم زیاد اطلاعات که کاربران و موسسات با آن سرو کار دارند و لزوم جلوگیری از انباشته شدن اطلاعات تکراری و صرفه‌جوئی در زمان، استفاده از بانکهای اطلاعاتی را به صورت یک ضرورت درآورده است.

در این راستا، مهارت کار با سیستم‌های مدیریت اطلاعات و همچنین مهارت و توانائی کوئری‌نویسی و استخراج گزارش‌‌های پیچیده و کارآمد برای مدیران، برنامه‌نویسان و حتی کاربران پایگاه‌داده‌ها و کسانی که با دیتابیس و گزارشگیری از آن سر و کار دارند و همچنین برای برنامه‌نویسان بک‌اند یک امتیاز و تخصص بسیار مهم به حساب می‌آید.

SQL Server 2022   و  زبان  T-SQL

یکی از مهمترین و قدرتمندترین سیستم‌های مدیریت و نگهداری بانک اطلاعاتی رابطه‌ای، اس‌کیو‌ ال سرور SQL Server  می‌باشد وT-SQL   یک زبان توسعه‌یافته از  SQL استاندارد است که توسط Microsoft برای مدیریت و دستکاری داده‌ها در  SQL Server طراحی شده است.

اهمیت طراحی دیتابیس یا پایگاه‌داده‌ها در پروسه‌ی ذخیره‌ اطلاعات

امروزه برای ساخت یک خانه هیچ فردی در ابتدا اقدام به کندن زمین نمی‌کند بلکه ابتدا محاسبات فنی بر روی زمین مفروض و تعداد طبقات مدنظر، انجام شده و سپس نقشه‌های محاسباتی، معماری، تاسیسات و ... طراحی می‌شوند و سپس عملیات اجرایی شروع می‌شود.

در مورد ساخت یک نرم افزار هم دقیقا کار به همان منوال است. اولین مرحله ساخت یک نرم‌افزار تجاری، عبارتست از تحلیل، طراحی و پیاده‌سازی دیتابیس آن اپلیکیشن یا نرم‌افزار، چه یک اپلیکیشن جامع و کامل مانند ERP، CRM و ... باشد، یا یک اپلیکیشن ساده‌ که برای اتوماسیون یک شغل ساخته می‌شود و یا حتی یک نرم‌افزار که شما برای ثبت کارهای روزمره خود طراحی می‌کنید، در واقع تحلیل و طراحی دیتابیس در چنین نرم‌افزارهائی همان عبارت معروف "خشت اول" می‌باشد.

کاملا واضح است که اگر طراحی دیتابیس به درستی انجام نشود، باعث افزونگی دیتا، پیچیدگی نرم‌افزار و دهها مشکل دیگر می‌شود. بخاطر اهمیت بسیار زیاد این موضوع، در مجموعه‌ی سه قسمتی کوئری‌نویسی جامع، ما قسمت یا دوره‌ی اول این مجموعه را به آموزش اصول طراحی پایگاه‌داده‌ها اختصاص داده‌ایم و همچنین معرفی پروژه CKD که یک پروژه صنعتی بوده و بعنوان پروژه مورد بحث در طول هر سه قسمت کوئری‌نویسی جامع، از آن بهره خواهیم برد. البته علاوه بر پروژهCKD  از مثالهای دیگر مانند جدول کارمندان، پروژه ثبت‌نام دانشجو و ... هم بهره خواهیم برد.

چرا در این دوره از دیتابیس‌های آمادۀ SQL Server  استفاده نکرده و یک دیتابیس اختصاصی انتخاب کرده‌ا‌‌یم؟

تمام تلاش ما در ارائه این دوره این است که دوره را برای طیف گسترده‌ای از مخاطبین تهیه کنیم، از جمله افراد ناآشنا با دیتابیس و پایگاه‌داده‌ها، کارمندان و دانشجویان ورودی جدید و ... لذا فرض بر این است که مخاطب این دوره ممکن است فقط یک لپ‌تاپ تهیه کرده است و فقط به مفاهیم پایه و کلی کامپیوتر و سیستم‌عامل آشنا می‌باشد.

به همین منظور استفاده از دیتابیس‌های آمادۀ SQL Server مستلزم این است که شما بعنوان تهیه کننده این دوره با مفاهیمی از قبیل: اصول طراحی پایگاه‌داده‌ها، Tableها ، Relationها ،  E/R ، و دهها مورد دیگر آشنا باشید، پس در آن صورت پیش‌نیاز  "اصول پایگاه‌داده‌ها" برای دورۀ حاضر، ضروری می‌شد.

پس با این اوصاف استفاده از دیتابیس‌های آماده ادعای پیش‌نیاز نداشتن دورۀ حاضر را زیر سوال می‌برد.

دوره‌ی کوئری‌نویسی جامع در سه قسمت یا سه دورۀ جداگانه (سه زیر دوره‌) ارائه می‌شود:

1) دورۀ اول (دوره‌ی حاضر): شامل سه فصل به شرح زیر می‌باشد:

فصل اصول شامل:

• اصول اولیه طراحی پایگاه‌داده‌ها 
• آشنائی با دیتابیس و معماری آن 

فصل مدلسازی شامل:

• مدلسازی E/R
• مدل رابطه‌ای
• نحوۀ تبدیل مدل ER به جدول

فصل شناخت (یا شروع به کار طراحی دیتابیس) شامل:

• معرفی پروژه CKD
• مرحله شناخت پروژه و نحوۀ مستند‌سازی
• طراحی و مدلسازی دیتابیس پروژه CKD

2) دورۀ جداگانۀ دوم (زیر دورۀ دوم): شامل کوئری‌نویسی مقدماتی و تکمیلی در T-SQL خواهد بود، که بر پایۀ دیتابیس طراحی شدۀ پروژۀ CKD انجام می‌شود (که در دورۀ اول آموزش داده شده است) .

3) دورۀ جداگانۀ سوم: شامل کوئری‌نویسی تکمیلی و پیشرفته در T-SQL خواهند بود.

توضیح اینکه: دورۀ دوم و سوم چند ماه بعد از ارائۀ دورۀ اول، منتشر خواهند شد.

اهداف دوره‌ی سه قسمتی کوئری‌نویسی جامع

شما در پایان دوره اول، به اصول و مفاهیم اولیه پایگاه‌داده‌ها و همچنین به مهارت تحلیل و طراحی یک دیتابیس از صفر تا صد دست خواهید یافت و همینطور بعد از این مرحله و در دوره دوم، یاد می‌گیرید که چگونه دیتابیس طراحی شده را در SQL Server  پیاده‌سازی کرده و سپس برروی دیتابیس موجود در DBMS کوئری بنویسید و گزارشات دلخواه و حرفه‌ای خود را طراحی بکنید و در دوره سوم نیز شما با گزارشات پیچیده و خاص (از جمله گزارشات تفکیکی، داینامیک و ...) آشنا می‌شوید.

پس کسی که دوره را تهیه می‌کند، بعد از به اتمام رساندن دوره، علاوه بر آشنائی ابتدائی و متوسطه با موضوع و محتوای درس ارائه شده، یک نقشه‌راه برای ادامه مسیر پیش روی شما گشوده خواهد شد.

دوره‌ی کوئری‌نویسی جامع برای چه کسانی مفید و سودمند است؟

• برنامه‌نویسان بک‌اند
• توسعه دهندگان نرم‌افزارهای تجاری
• مدیران پایگاه‌داده (DBA)
• کاربران پایگاه‌داده
• علاقمندان به دوره‌های BI

چرا این دوره را انتخاب می‌کنید؟ ویژگیهای این دوره نسبت به سایر دوره‌های مشابه در چیست؟

1.     پیش‌نیاز این دوره تنها داشتن یک لپ‌تاپ است و دوره به معنای واقعی یک دورۀ جامع کوئری‌نویسی می‌باشد. 

2.     این دوره بر مبنای یک پروژه اختصاصی با نام CKD (که مونتاژ قطعات خودرو هست) پیش میره و ما به اتفاق آنرا از ابتدا تحلیل و طراحی می‌کنیم و لذا در آخر دوره دوم شما به زیر و بم یک پروژه صنعتی تسلط پیدا می‌کنید و حتی می‌تونید بعنوان یک رزومه از اون استفاده بکنید. 

3.     دیتابیس اختصاصی CKD به همراه هزاران رکورد اطلاعات واقعی با محتوای فارسی و انگلیسی در اختیار شما خواهد بود (البته در دورۀ دوم). و شما می‌توانید تمرینات و کوئری‌های طول دوره دوم به بعد را بر روی آن اجرا و تمرین بکنید و خروجی گزارشات شما یک خروجی قابل لمس و واقعی خواهد بود.

4.     از دوره دوم که درس کوئری‌نویسی شروع می‌شود جلسات به دو بخش تقسیم می‌شوند ماکزیمم یک سوم هر جلسه بحث تئوری بوده و باقی زمان جلسه بصورت طرح سوالات متنوع در قالب کوئری و سپس نوشتن آن کوئری‌ها خواهد بود.

5.     من موضوع و سوالات هر جلسه را از قبل آماده کرده‌ام و به عنوان مطالبی که می‌خواهم به شما درس بدهم کنار دست خودم دارم، ولی هرگز کوئری‌ها را بصورت از قبل نوشته شده به شما ارائه نخواهدشد بلکه در طول جریان هر جلسه و در حضور شما کوئری‌ها نوشته خواهند شد تا شما کامل با نحوه کار آشنا بشید.

6.     فایل هر جلسه از دوره دوم، شامل فایل کوئری‌ها، که یک فایل تکست با فرمت  .sqlمی‌باشد، در اختیار شما قرار خواهد گرفت.

7.     به تمام اشکالات و سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده خواهد شد.

8.     علاوه بر دیتابیس اختصاصی یک اپلیکشین اختصاصی هم با نام CKD، در ASP.NET Core و در گیت‌هاب در اختیار شما قرار گرفته است و شما در صورت آشنا‌بودن به برنامه‌نویسی پلتفرم دات‌نت، بعد از دانلود و توسعه آن و نیز تغییرات دیتابیس آن (در صورت نیاز) ، می‌توانید به راحتی اطلاعات دیتابیس اختصاصی CKD را مشاهده و  ادیت کنید. (البته این اپلیکیشن یک ویژگی اختیاری است و ارائه، توضیح و یا تکمیل این اپلیکیشن جزو تعهدات من در طول مدت ارائه این سه دوره نخواهد بود و تنها کسانی که علاقمند باشند می‌توانند آنرا از گیت‌هاب دانلود کرده و از آن استفاده کنند و حتی در توسعه آن مشارکت داشته باشند)

هرسه یا بعضی قسمتهای دوره‌ی کوئری‌نویسی جامع برای چه کسانی مفید و سودمند نیست؟

1.     کسانی که می‌خوان مدیریت پایگاه‌داده و زیر و بم SQL Server رو یاد بگیرن. آموزش محیط‌کاری DBMS (بجز مواردی که به کوئری‌نویسی مربوط هستند) مفاهیمی چون یوزر‌ها ، سطح دسترسی ، امنیت و ... در این سه دوره آموزش داده نمی‌شوند چون دوره حاضر آموزش کوئری‌نویسی است.

2.     همچین کسانی که می‌خوان فقط و فقط به درس طراحی پایگاه‌داده‌ها تسلط پیدا کرده و زیر و بم آنرا یاد بگیرند و یا در آزمونهای پایگاه‌داده‌ها شرکت کنند. (البته بعنوان استارت زدن برای آموزش درس پایگاه‌داده‌ها، دوره اول کاملا می‌تواند مفید باشد).

ما در این دروه به موارد ابتدائی و متوسط طراحی پایگاه‌داده‌ها می‌پردازیم که در دوره کوئری‌نویسی مورد نیاز است و در طراحی پروژه CKD به ما کمک می‌کند. 

3.     دستورات T-SQL به چهار دسته تقسیم میشن ما از این چهار دسته به آموزش دستورات DML خواهیم پرداخت.